De uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) van 28 mei 2026 (ECLI_NL_CBB_2026_212) verplicht de minister om opnieuw te beoordelen of de dromedaris moet worden aangewezen op de huis- en hobbydierenlijst. Het CBb oordeelt dat de eerdere besluiten onzorgvuldig waren en ondeugdelijk gemotiveerd, omdat de minister niet heeft onderzocht of de dromedaris wél voldoet aan de tweede, derde en mogelijk vierde omstandigheid van het domesticatiecriterium.
De European Camel Research Society heeft de volgende aanvullende gronden ingediend en tijdens een hoorzitting toegelicht, zodat de minster een goed onderbouwde beslissing kan nemen.
- Tweede omstandigheid – Gangbare houderij & sterke kennisomgeving
De tweede omstandigheid is in de uitspraak van het CBb (rechtsoverweging 18.6.3) als volgt geformuleerd: “Voor deze diersoorten is een gangbare houderij ontwikkeld die is ingebed in een sterke kennisomgeving.”
Deze tweede omstandigheid is in de beslissing op het bezwaarschrift d.d. 31-10-2024 (ref. 494-61994) uitvoeriger beschreven. De volgende zinnen zijn daaraan toegevoegd: “Er bestaat een lange tot zeer lange praktijkervaring. Er is veel informatie beschikbaar en voorzieningen zijn vaak in de handel verkrijgbaar. De niet gespecialiseerde dierenarts heeft doorgaans kennis en ervaring met gezondheids- en welzijnsproblematiek ten aanzien van deze soorten (noot 21)”.
Aanvullende gronden onderbouwen dat de dromedaris in Nederland al eeuwenlang op een gangbare manier wordt gehouden, vergelijkbaar met andere grote gedomesticeerde zoogdieren, ingebed in een sterke kennisomgeving. Belangrijke punten:
- Er bestaat een uniforme, goed ontwikkelde houderijpraktijk binnen bestaande wetgeving (Wet dieren, Besluit houders van dieren).
- Dromedarissen worden al eeuwen gehouden in hobbysector, educatie, recreatie, dierentuinen, circussen en professionele houderij.
- Er is een sterke kennisomgeving:
- 3000–4000 dierenartsen voor grote huisdieren kunnen dromedarissen behandelen.
- ECROA biedt opleidingen, coaching en cursussen.
- De Nederlandse kamelenmelkerij fungeert als praktijkcentrum.
- Europese onderzoeksinstituten leveren structurele wetenschappelijke kennis.
- Kennis is laagdrempelig toegankelijk via cursussen, praktijkdagen, Google, AI-systemen en binnenkort via camelnet.eu.
- Er zijn geen bekende misstanden met dromedarissen in Nederland.
Conclusie: De dromedaris voldoet aan omstandigheid 2.
2. Derde omstandigheid – Maatschappelijke aanvaarding van gezondheidsrisico’s
De derde omstandigheid is in de uitspraak van het CBb (rechtsoverweging 18.6.3) als volgt geformuleerd: “Vanwege de vaak eeuwenlange traditie van het houden van deze diersoorten bestaat een zekere algemene maatschappelijke aanvaarding van de gezondheidsrisico’s voor de mens die met het houden van dieren gepaard gaan.”
Het volgende wijst erop dat de dromedaris al vele eeuwen in Nederland gehouden wordt en dat gezondheidsrisico’s van mens en dier maatschappelijk aanvaardbaar zijn. Al decennialang inzet in educatie, evenementen en publieksactiviteiten.
- Publiek contact verloopt zonder verhoogde incidentie.
- NVWA heeft nooit structurele risico’s vastgesteld.
- Letselrisico vergelijkbaar met koeien en paarden.
- Zoönosen zijn laag; MERS komt niet voor in Europa en is beheersbaar.
- Dromedarissen zijn goed aangepast aan het Nederlandse klimaat.
- Milieubelasting is laag (10–15% stikstof van een koe, 1–2% methaan).
Conclusie: De dromedaris voldoet aan omstandigheid 3.
3. Vierde omstandigheid – Rasvariatie en risicofactoren
De vierde omstandigheid van het domesticatiecriterium luidt:‘Deze diersoorten kennen vaak verschillende rassen die voortdurend aan verandering onderhevig zijn, waarbij de risicofactoren die van toepassing zijn sterk kunnen variëren tussen de rassen van dezelfde soort.’
- Er geen significante risicofactoren zijn bij dromedarissen.
- Geen rasgebonden verschillen in agressie, zoönosen of gevaar.
- Alle rassen zijn gefokt voor functies die nabijheid en hanteerbaarheid vereisen.
- De tweebultige kameel is al toegelaten, terwijl deze evenmin aan de eerste omstandigheid voldoet.
Conclusie: De dromedaris voldoet ook aan omstandigheid 4.
4. Eindconclusie van de tekst
Er zijn geen bestuurlijke redenen om de dromedaris níet als vergaand gedomesticeerd te beschouwen. De soort voldoet aan de tweede, derde en vierde omstandigheid, en vertoont dezelfde relevante kenmerken als de reeds toegelaten kameel. Daarom moet de dromedaris volgens de auteur worden aangewezen op de huis- en hobbydierenlijst.
De uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) van 28 mei 2026 verplicht de minister om opnieuw te beoordelen of de dromedaris moet worden aangewezen op de huis- en hobbydierenlijst. Het CBb oordeelt dat de eerdere besluiten onzorgvuldig waren en ondeugdelijk gemotiveerd, omdat de minister niet heeft onderzocht of de dromedaris wél voldoet aan de tweede, derde en mogelijk vierde omstandigheid van het domesticatiecriterium.
1. Tweede omstandigheid – Gangbare houderij & sterke kennisomgeving
De tekst onderbouwt dat de dromedaris in Nederland al eeuwenlang op een gangbare manier wordt gehouden, vergelijkbaar met andere grote gedomesticeerde zoogdieren. Belangrijke punten:
- Er bestaat een uniforme, goed ontwikkelde houderijpraktijk binnen bestaande wetgeving (Wet dieren, Besluit houders van dieren).
- Dromedarissen worden gehouden in hobbysector, educatie, recreatie, dierentuinen, circussen en professionele houderij.
- Er is een sterke kennisomgeving:
- 3000–4000 dierenartsen voor grote huisdieren kunnen dromedarissen behandelen.
- ECROA biedt opleidingen, coaching en cursussen.
- De Nederlandse kamelenmelkerij fungeert als praktijkcentrum.
- Europese onderzoeksinstituten leveren structurele wetenschappelijke kennis.
- Kennis is laagdrempelig toegankelijk via cursussen, praktijkdagen, Google, AI-systemen en binnenkort via camelnet.eu.
- Er zijn geen bekende misstanden met dromedarissen in Nederland.
Conclusie: De dromedaris voldoet aan omstandigheid 2.
2. Derde omstandigheid – Maatschappelijke aanvaarding van gezondheidsrisico’s
De tekst toont aan dat de dromedaris maatschappelijk aanvaard is:
- Al decennialang inzet in educatie, evenementen en publieksactiviteiten.
- Publiek contact verloopt zonder verhoogde incidentie.
- NVWA heeft nooit structurele risico’s vastgesteld.
- Letselrisico vergelijkbaar met koeien en paarden.
- Zoönosen zijn laag; MERS komt niet voor in Europa en is beheersbaar.
- Dromedarissen zijn goed aangepast aan het Nederlandse klimaat.
- Milieubelasting is laag (10–15% stikstof van een koe, 1–2% methaan).
Conclusie: De dromedaris voldoet aan omstandigheid 3.
3. Vierde omstandigheid – Rasvariatie en risicofactoren
De tekst stelt dat:
- Er geen significante risicofactoren zijn bij dromedarissen.
- Geen rasgebonden verschillen in agressie, zoönosen of gevaar.
- Alle rassen zijn gefokt voor functies die nabijheid en hanteerbaarheid vereisen.
- De tweebultige kameel is al toegelaten, terwijl deze evenmin aan de eerste omstandigheid voldoet.
Conclusie: De dromedaris voldoet ook aan omstandigheid 4.
4. Eindconclusie van de tekst
Er zijn geen bestuurlijke redenen om de dromedaris níet als vergaand gedomesticeerd te beschouwen. De soort voldoet aan de tweede, derde en vierde omstandigheid, en vertoont dezelfde relevante kenmerken als de reeds toegelaten kameel. Daarom moet de dromedaris volgens de auteur worden aangewezen op de huis- en hobbydierenlijst.