Adviezen voor het houden van dromedarissen en kamelen

Richtlijn Welzijnsbewaking Dromedarissen (Camelus dromedarius)

De welzijnswetenschap rond dromedarissen ontwikkelt zich snel. Recente literatuuranalyses laten zien dat het aantal publicaties over welzijn, gedrag, voeding en management sterk is toegenomen¹. Er zijn inmiddels soortspecifieke welzijnsprotocollen ontwikkeld voor zowel intensieve als pastorale houderijsystemen^2,3. Deze protocollen maken gebruik van gestandaardiseerde welzijnsindicatoren voor voeding, huisvesting, gezondheid en gedrag⁴. Het handboek Dromedary Camel Behavior and Welfare: Camel Friendly Management Practices vormt een belangrijk overzichtswerk waarin welzijn, gedrag, genetica, huisvesting, voeding, gezondheid en management geïntegreerd worden behandeld⁵.

Masebo NT, Zappaterra M, Felici M, Benedetti B, Padalino B. Dromedary camel’s welfare: literature from 1980 to 2023 with a text mining and topic analysis approach. Front Vet Sci. 2023;10:1277512.
Menchetti L, Padalino B, et al. The first protocol for assessing the welfare of dromedary camels kept under nomadic pastoralism. Front Vet Sci. 2024;11:1416714.
Padalino B, Faraz A, Masebo NT, Waheed A, Ishaq HM, Tauqir NA, et al. Welfare assessment of dromedary camels kept under pastoralism in Pakistan. Front Vet Sci. 2024;11:1442628.
Padalino B, Faye B, editors. Dromedary Camel Behavior and Welfare: Camel Friendly Management Practices. Cham: Springer Nature; 2024.
Padalino B, Faye B, editors. Dromedary Camel Behavior and Welfare: Camel Friendly Management Practices. Cham: Springer; 2024. Available from: doi:10.1007/978-3-031-48600-5

Op grond van bovenstaande publicaties heeft de European Camel Research Society (ECRS) voor de Europese Vereniging van kamelenboerderijen ECROA (www.ecroa.org) onderstaande richtlijn Welzijnsbewaking dromedarissen ontwikkeld. Deze richtlijn laat zien dat:

· gestandaardiseerde welzijnsprotocollen bestaan;

· diergebonden welzijnsindicatoren zijn ontwikkeld;

· praktische beoordelingsmethoden beschikbaar zijn;

· management- en huisvestingsrichtlijnen zijn uitgewerkt;

· welzijn in verschillende houderijsystemen systematisch kan worden beoordeeld.

ECROA zal deze richtlijn voortdurend aanpassen aan wetenschappelijke ontwikkelingen en aan ervaringen, die in de praktijk zijn opgedaan met de toepassing ervan. Mail opmerkingen en aanvullingen naar contact@ecroa.org.

Richtlijn Welzijnsbewaking Dromedarissen (Camelus dromedarius)

1. Doel

Het doel van het protocol is het periodiek beoordelen van:

gezondheid;
voedingstoestand;
gedrag;
huisvesting;
mens-dierinteractie;
voortplanting;
managementfactoren.

De beoordeling dient minimaal viermaal per jaar plaats te vinden en daarnaast bij ziekte-uitbraken, transport, introduceren van nieuwe dieren of wijzigingen in de huisvesting.

2. Goede voeding

2.1 Lichaamsconditie

Beoordeel iedere dromedaris volgens een gestandaardiseerde Body Condition Score (BCS).

Streefwaarde

Score	Interpretatie
1-2	Onderconditie
3	Acceptabel
4-5	Goed tot zeer goed
>5	Overconditie

Te registreren

zichtbaarheid ribben;
vetbedekking bult;
spiermassa achterhand;
lichaamsgewicht (indien mogelijk).

Signaalwaarde

Meer dan 10% van de dieren in onderconditie vereist corrigerende maatregelen.

2.2 Waterverstrekking

Controlepunten:

permanente toegang tot drinkwater;
hygiëne drinkvoorziening;
afstand tot waterbron.

Indicatoren:

dehydratatie;
ingevallen ogen;
verminderde huidelasticiteit;
verminderde activiteit.

3. Goede gezondheid

3.1 Klinische inspectie

Controleer:

kreupelheid;
wondjes;
huidletsels;
parasieten;
oogafwijkingen;
neusuitvloeiing;
diarree;
ademhalingsproblemen.

Beoordeling

Indicator	Score 0	Score 1	Score 2
Kreupelheid	afwezig	mild	ernstig
Wonden	geen	klein	ernstig/meerdere
Oogafwijkingen	geen	mild	ernstig

3.2 Sterfte en ziekte

Registreren:

jaarlijkse sterfte;
abortussen;
neonatale sterfte;
infectieziekten;
veterinaire behandelingen.

4. Geschikte huisvesting

4.1 Lig- en rustruimte

Minimale beoordeling:

mogelijkheid om gelijktijdig te gaan liggen;
droge rustplaats;
schaduw beschikbaar;
beschutting tegen regen en wind.

Indicatoren:

Onderwerp	Beoordeling
Schaduw	voldoende / onvoldoende
Ondergrond	droog / nat
Overbezetting	ja / nee

4.2 Klimaat

Controleer:

hittebelasting;
ventilatie;
beschaduwingsmogelijkheden.

Waarschuwingssignalen:

hijgen;
overmatig speekselen;
verminderde voeropname;
langdurig staan zonder activiteit.

5. Gedrag en geestelijk welzijn

5.1 Sociaal gedrag

Dromedarissen zijn sociale dieren.

Beoordelen:

groepssamenstelling;
sociale interacties;
isolatie van dieren.

Negatieve indicatoren:

langdurige afzondering;
frequente agressie;
bijtincidenten;
verdringing bij voerplaatsen.

5.2 Rustig mens-diercontact

Observeer reactie op benadering.

Score

Score	Reactie
0	blijft rustig
1	wijkt rustig uit
2	vluchtreactie
3	agressieve reactie

Een hoog percentage dieren met score 2 of 3 kan wijzen op onvoldoende gewenning of onjuiste omgang.

5.3 Abnormaal gedrag

Registreren:

stereotiep gedrag;
overmatig vocaliseren;
herhaald hoofdzwaaien;
zelfbeschadiging;
apathie.

6. Voortplanting

Volgens de literatuur vormt een succesvolle voortplanting een belangrijke indicator voor aanpassing aan de houderij.

Te monitoren:

leeftijd eerste dekking;
drachtpercentage;
afkalfpercentage;
kalversterfte;
geboortecomplicaties.

7. Management

7.1 Hantering

Controlepunten:

gebruik van geweld;
hulpmiddelen bij fixatie;
duur van fixatie;
training van verzorgers.

Norm:

routinematige hantering moet plaatsvinden zonder buitensporige dwang.

7.2 Transport

Registreren:

transportduur;
verwondingen na transport;
sterfte;
laad- en lostijd;
beschikbaarheid van water.

8. Welzijnsscore

Een integrale welzijnsbeoordeling kan worden uitgevoerd met de volgende domeinen.

Domein	Gewicht
Voeding	20%
Gezondheid	25%
Huisvesting	20%
Gedrag	25%
Management	10%

Interpretatie

Totaalscore	Beoordeling
>80%	Goed welzijn
60-80%	Aanvaardbaar welzijn
40-60%	Verbetering noodzakelijk
<40%	Onvoldoende welzijn